Anatomia

N. radialis odchodzi od fasciculus posterior plexus brachialis, najczęściej z korzeni C5–C8, czasami z udziałem T1. Jest głównym nerwem przedziału tylnego ramienia i przedramienia. Zapewnia unerwienie ruchowe prostowników stawu łokciowego, nadgarstka i palców oraz unerwienie czuciowe tylnej powierzchni ramienia, przedramienia i promieniowej części grzbietu ręki. W ultrasonografii istotne są jego charakterystyczne przejście z tylnej powierzchni ramienia na powierzchnię przednią oraz końcowy podział w okolicy łokcia na ramus superficialis i ramus profundus. Anatomia przekrojowa ma kluczowe znaczenie dla zrozumienia obrazu ultrasonograficznego, ponieważ ultrasonografia uwidacznia struktury w poszczególnych przekrojach.

Dół pachowy

W dole pachowym n. radialis przebiega za a. axillaris i opuszcza splot jako jego silna tylna gałąź końcowa. Już w tej okolicy oddaje gałęzie do m. triceps brachii, a także gałąź czuciową do tylnej powierzchni ramienia.

Rycina 1: Przekrój poprzeczny przez dół pachowy. D – m. deltoideus, PM – m. pectoralis major, LHBB – caput longum m. biceps brachii, SHBB – caput breve m. biceps brachii, CB – m. coracobrachialis, mc – n. musculocutaneus, M – n. medianus, U – n. ulnaris, R – n. radialis, Tmaj – m. teres major, TLa – caput laterale m. triceps brachii, TLo – caput longum m. triceps brachii, H – humerus

Ramię

W obrębie ramienia n. radialis przechodzi ku tyłowi przez otwór trójkątny dolny i wchodzi do przedziału tylnego ramienia. Następnie przebiega w sulcus n. radialis na kości ramiennej wraz z a. profunda brachii, między głowami m. triceps brachii. W środkowej części ramienia spiralnie owija się wokół kości ramiennej, a następnie przebija septum intermusculare brachii laterale, powracając w ten sposób na przednią powierzchnię ramienia. Dystalnie leży następnie między m. brachialis a m. brachioradialis.

Rycina 2: Przekrój poprzeczny ramienia. B – m. biceps brachii, Br – m. brachialis, CB – m. coracobrachialis, H – humerus, TLa – caput laterale m. triceps brachii, TM – caput mediale m. triceps brachii, TLo – caput longum m. triceps brachii, R – n. radialis, M – n. medianus, U – n. ulnaris

Łokieć

W okolicy łokcia n. radialis leży w bruździe między m. brachialis a m. brachioradialis. Tutaj dzieli się na:

• ramus superficialis

• ramus profundus

W tej okolicy odchodzą również gałęzie ruchowe do m. brachioradialis, m. extensor carpi radialis longus, a często także do m. extensor carpi radialis brevis. Okolica rozwidlenia n. radialis ma kluczowe znaczenie dla ultrasonograficznego rozróżnienia powierzchownej gałęzi czuciowej i głębokiej gałęzi ruchowej.

Rycina 3: Przekrój poprzeczny stawu łokciowego. Br – m. brachioradialis, ECRL – m. extensor carpi radialis longus, ECRB – m. extensor carpi radialis brevis, B – ścięgno m. biceps brachii, S – r. superficialis n. radialis, P – r. profundus n. radialis (n. interosseus posterior), M – n. medianus, PT – m. pronator teres, U – n. ulnaris, FCU – m. flexor carpi ulnaris, A – m. anconeus

Przedramię

Ramus superficialis biegnie dalej na przedramieniu pod m. brachioradialis, bocznie względem tętnicy promieniowej. W dystalnej części przedramienia przebija powięź między m. brachioradialis a m. extensor carpi radialis longus i przechodzi do tkanki podskórnej.

Ramus profundus wchodzi do kanału odwracacza pod łukiem Frohsego, a po przejściu przez m. supinator biegnie dalej jako n. interosseus posterior (PIN). Nerw ten przebiega w tylnym przedziale przedramienia między powierzchowną a głęboką warstwą prostowników i unerwia większość prostowników nadgarstka i palców. Dystalnie PIN przebiega głębiej wzdłuż membrana interossea i kończy się przy grzbietowej części torebki stawu nadgarstkowego.

Rycina 4: Przekrój poprzeczny przedramienia. Br – m. brachioradialis, ECRL – m. extensor carpi radialis longus, ECRB – m. extensor carpi radialis brevis, EDC – m. extensor digitorum communis, EDM – m. extensor digiti minimi, ECU – m. extensor carpi ulnaris, AbPL – m. abductor pollicis longus, EPB – m. extensor pollicis brevis, EPL – m. extensor pollicis longus, FCR – m. flexor carpi radialis, PL – m. palmaris longus, FDS – m. flexor digitorum superficialis, FPL – m. flexor pollicis longus, FDP – m. flexor digitorum profundus, FCU – m. flexor carpi ulnaris, M – n. medianus, U (nerw) – n. ulnaris, Rs – r. superficialis n. radialis, Rp – r. profundus n. radialis (n. interosseus posterior), AIN – n. interosseus anterior, R – radius, U (kość) – ulna

Nadgarstek

W okolicy nadgarstka podstawowe znaczenie kliniczne ma ramus superficialis n. radialis. Po wyjściu spod powięzi biegnie dalej na grzbietowo-promieniową stronę nadgarstka i do okolicy tabakierki anatomicznej, gdzie przebiega w bliskim sąsiedztwie ścięgien 1. i 2. przedziału grzbietowego. W tym obszarze może ją krzyżować v. cephalica. Nerw zapewnia unerwienie czuciowe promieniowej części grzbietu ręki oraz grzbietowej strony kciuka, palca wskazującego i części palca środkowego.

Rycina 5: Przekrój poprzeczny nadgarstka. FCR – m. flexor carpi radialis, M – n. medianus, U – n. ulnaris, P – os pisiforme, H – os hamatum, C – os capitatum, S – os scaphoideum

Praktyczne punkty orientacyjne w badaniu ultrasonograficznym

• w dole pachowym: za a. axillaris

• na ramieniu: w sulcus n. radialis wraz z a. profunda brachii

• w dystalnej części ramienia: przez septum intermusculare laterale ku przodowi

• w okolicy łokcia: między m. brachialis a m. brachioradialis

• na przedramieniu:

  • ramus profundus pod arkadą Frohsego do kanału odwracacza

  • ramus superficialis pod m. brachioradialis

• w obrębie nadgarstka: ramus superficialis po stronie grzbietowo-promieniowej, w okolicy fossa tabatier