Anatomia

Nerw łokciowy odchodzi od pęczka przyśrodkowego splotu ramiennego, najczęściej z korzeni C8–T1. Jest ważnym nerwem przyśrodkowej części przedramienia i ręki, szczególnie dla mięśni kłębika, mięśni międzykostnych oraz czucia w łokciowej części ręki. Anatomia przekrojowa ma zasadnicze znaczenie dla prawidłowej interpretacji obrazu ultrasonograficznego, ponieważ w badaniu ultrasonograficznym śledzi się nerw na poszczególnych poziomach anatomicznych. Najistotniejsze klinicznie obszary to bruzda nerwu łokciowego / kanał łokciowy oraz kanał Guyona.

Dół pachowy

W dole pachowym nerw łokciowy leży jako jedna z gałęzi końcowych splotu ramiennego w położeniu od przyśrodkowego do tylno-przyśrodkowego względem tętnicy pachowej. W tej okolicy jego gałęzie jeszcze nie odchodzą, a nerw można prześledzić w pobliżu innych głównych nerwów kończyny górnej.

Rycina 1: Przekrój poprzeczny dołu pachowego. D – m. deltoideus, PM – m. pectoralis major, LHBB – caput longum m. biceps brachii, SHBB – caput breve m. biceps brachii, CB – m. coracobrachialis, mc – n. musculocutaneus, M – n. medianus, U – n. ulnaris, R – n. radialis, Tmaj – m. teres major, TLa – caput laterale m. triceps brachii, TLo – caput longum m. triceps brachii, H – humerus.

Ramię

Na ramieniu nerw łokciowy początkowo przebiega wraz z pęczkiem naczyniowo-nerwowym, przyśrodkowo od tętnicy ramiennej. W środkowej części ramienia przebija przegrodę międzymięśniową przyśrodkową ramienia i przechodzi bardziej grzbietowo w kierunku nadkłykcia przyśrodkowego. W dalszej części ramienia pozostaje w ścisłym związku z głową przyśrodkową mięśnia trójgłowego ramienia i może przebiegać pod łukiem powięziowym określanym jako łuk Struthersa.

Rycina 2: Przekrój poprzeczny ramienia. B – m. biceps brachii, Br – m. brachialis, CB – m. coracobrachialis, H – humerus, TLa – caput laterale m. triceps brachii, TM – caput mediale m. triceps brachii, TLo – caput longum m. triceps brachii, R – n. radialis, M – n. medianus, U – n. ulnaris.

Łokieć

W okolicy łokcia n. ulnaris przebiega za nadkłykciem przyśrodkowym kości ramiennej w sulcus n. ulnaris, a następnie wchodzi do kanału łokciowego. Jego sklepienie tworzy włókniste pasmo między obiema głowami m. flexor carpi ulnaris, zwane więzadłem Osborne’a. Nerw przebiega tutaj bardzo powierzchownie i jest podatny na uszkodzenia. To właśnie ta okolica jest najczęstszym miejscem neuropatii uciskowej nerwu łokciowego.

Rycina 3: Przekrój poprzeczny przez okolicę łokcia. Br – m. brachioradialis, ECRL – m. extensor carpi radialis longus, ECRB – m. extensor carpi radialis brevis, B – ścięgno m. biceps brachii, S – r. superficialis n. radialis, P – r. profundus n. radialis (n. interosseus posterior), M – n. medianus, PT – m. pronator teres, U – n. ulnaris, FCU – m. flexor carpi ulnaris, A – m. anconeus.

Przedramię

Po przejściu przez okolicę łokcia n. ulnaris wchodzi między głowę ramienną i łokciową m. flexor carpi ulnaris. Następnie biegnie wzdłuż przedramienia między m. flexor carpi ulnaris a m. flexor digitorum profundus. W części bliższej leży głębiej pod FCU, natomiast bardziej dystalnie pozostaje w sąsiedztwie a. ulnaris, której towarzyszy na przedramieniu.

Na przedramieniu oddaje swoje główne gałęzie:

• rami musculares dla m. flexor carpi ulnaris i łokciowej połowy m. flexor digitorum profundus

• ramus cutaneus palmaris dla czucia skórnego łokciowej części dłoni

• ramus dorsalis n. ulnaris, która odchodzi w dystalnej jednej trzeciej przedramienia i zakręca grzbietowo ku grzbietowi ręki

Rycina 4: Przekrój poprzeczny przedramienia. Br – m. brachioradialis, ECRL – m. extensor carpi radialis longus, ECRB – m. extensor carpi radialis brevis, EDC – m. extensor digitorum communis, EDM – m. extensor digiti minimi, ECU – m. extensor carpi ulnaris, AbPL – m. abductor pollicis longus, EPB – m. extensor pollicis brevis, EPL – m. extensor pollicis longus, FCR – m. flexor carpi radialis, PL – m. palmaris longus, FDS – m. flexor digitorum superficialis, FPL – m. flexor pollicis longus, FDP – m. flexor digitorum profundus, FCU – m. flexor carpi ulnaris, M – n. medianus, U (nerw) – n. ulnaris, Rs – r. superficialis n. radialis, Rp – r. profundus n. radialis (n. interosseus posterior), AIN – n. interosseus anterior, R – radius, U (kość) – ulna.

Nadgarstek

W okolicy nadgarstka n. ulnaris wchodzi do ręki ponad troczkiem zginaczy, a nie przez kanał nadgarstka. Biegnie promieniowo względem os pisiforme w kanale Guyona razem z a. ulnaris. W kanale dzieli się na ramus superficialis i ramus profundus. Gałąź powierzchowna jest głównie czuciowa, natomiast gałąź głęboka jest ruchowa i biegnie do mięśni kłębika oraz mięśni głębokich ręki. N. ulnaris nie przebiega przez kanał nadgarstka, lecz przez kanał Guyona. Jest to zasadnicza różnica w porównaniu z n. medianus.

Rycina 5: Przekrój poprzeczny nadgarstka. FCR – m. flexor carpi radialis, M – n. medianus, U – n. ulnaris, P – os pisiforme, H – os hamatum, C – os capitatum, S – os scaphoideum

Praktyczne punkty orientacyjne w USG

• w dole pachowym: przyśrodkowo do tylno-przyśrodkowo od a. axillaris

• na ramieniu: przyśrodkowo od a. brachialis, następnie przez septum intermusculare mediale grzbietowo

• w okolicy łokcia: za nadkłykciem przyśrodkowym w sulcus n. ulnaris / kanale łokciowym

• na przedramieniu: między głowami FCU, dalej między FCU i FDP

• dystalnie na przedramieniu: towarzysząc a. ulnaris

• w nadgarstku: w kanale Guyona, promieniowo od os pisiforme